Przepisy dopuszczają korzystanie z cudzego utworu bez pytania autora o zgodę, jeżeli doszło do wygaśnięcia autorskich praw majątkowych.

W tym wpisie chciałabym się skupić na terminach, a dokładnie na tym ile czasu musi upłynąć i jak należy go liczyć, aby wygasły autorskie prawa majątkowe.

Ogólna zasada jest taka, że musi upłyną określona liczba lat.

W przypadku autorskich praw majątkowych okres ten wynosi 70 lat, przy czym zasady obliczania terminu są różne w zależności od kryterium:

  • podmiotowego, to czy mamy do czynienia z jednym twórcą czy ze współautorstwem lub gdy twórca jest nieznany,
  • przedmiotowego, w zależności od rodzaju utworu.

 

Jak należy liczyć upływ czasu

 

Okres 70 lat liczony jest w pełnych latach.

Oznacza to, że bieg terminu rozpoczyna się 1 stycznia roku następującego po roku, w którym doszło do zdarzenia powodującego rozpoczęcie biegu terminu.

 

 

Przykład: Twórca zmarł 1 lutego 2019 roku. Bieg terminu dla wygaśnięcia autorskich praw majątkowych rozpocznie się 1 stycznia 2020 roku.

 

Terminy wygaśnięcia praw majątkowych

 

Termin wygaśnięcia liczony jest od konkretnego zdarzenia (w przykładzie powyżej takim zdarzeniem była śmierć twórcy).

Zgodnie z przepisami (art. 36 pr. aut.) poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie, autorskie prawa majątkowe wygasają z upływem 70 lat licząc:

 I. Od śmierci twórcy, a w przypadku utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych.

Natomiast, jeśli prawa autorskie przysługują innym podmiotom niż twórca, śmierć  twórcy nie ma wpływu na obliczanie okresu ochrony autorskich praw majątkowych.

 

 

Przykład: Pracownik w ramach wykonywanych obowiązków ze stosunku pracy stworzył program komputerowy. Wówczas autorskie prawa majątkowe przysługują pracodawcy oraz praw majątkowych do utworu zbiorowego, jako całości, ponieważ podmiotem uprawnionym jest wydawca lub producent.

 

 

II. W odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość.

 

III. W odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia.

 

 

Przykład: W przypadku utworów zbiorowych tj. encyklopedie, publikacje periodyczne, słowniki, roczniki, kalendarze, księgi pamiątkowe, traktaty naukowe, systemy i komentarze, telegazetę, dziennik telewizyjny, zapisane techniką cyfrową dzieła multimedialne autorskie prawa majątkowe wygasają z upływem 70 lat od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony, czas ten liczy się od jego ustalenia.

 

 

IV. W odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego;

 

V. W odniesieniu do utworu słowno-muzycznego, jeżeli utwór słowny i utwór muzyczny zostały stworzone specjalnie dla danego utworu słowno-muzycznego – od śmierci później zmarłej z wymienionych osób: autora utworu słownego albo kompozytora utworu muzycznego. Trochę odmiennie to wygląda, gdy  jeden z twórców układa słowa do stworzonej wcześniej muzyki i bez porozumienia z jej autorem lub komponuje muzykę do cudzego tekstu.

 

 

Przykład:  Piosenka „Atlantyda”, do której muzykę skomponował Grzegorz Turnau (utwór słowno-muzyczny został opublikowany w 1995 r. na płycie „To tu, to tam”) do słów wiersza Wisławy Szymborskiej (wiersz opublikowano w 1957 r. w tomie „Wołanie do Yeti”).  W takiej sytuacji termin należy obliczać osobno dla utworu słownego i osobno dla muzyki.

 

Skutek wygaśnięcia autorskich praw majątkowych

 

Skutkiem wygaśnięcia autorskich praw majątkowych do utworu jest możliwość korzystania z niego bez konieczności uzyskiwania zgody i uiszczania wynagrodzenia.

Dotyczy to także tworzenia utworów zależnych (opracowań) lub utworów z zapożyczeniami. Utwory, do których autorskie prawa majątkowe wygasły, trafiają to tzw. domeny publicznej.

Ważna uwaga! Wygaśnięcie autorskich praw majątkowych nie zwalnia z respektowania autorskich praw osobistych twórcy, o ile w danym systemie prawnym, tak jak mamy do czynienia w Polsce (art. 16 pr. aut.), nie podlegają one wygaśnięciu.

 

Przy pisaniu korzystałam z:

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, red. dr Arkadiusz Michalak, 2019, Legalis/el

Prawa autorskie w muzeum, Piotr Łada, Warszawa 2019

 

Zdjęcie: Pexels